Sztuka rozmowy

To jedna z tych książek, które koniecznie trzeba mieć w swojej biblioteczce. I to w formie papierowej.

Wydawnictwo Książkowe Klimaty wydało rzecz kapitalną: "Sztuka powieści. Wywiady z pisarzami z Paris Review”. W drugim tomie w przygotowaniu są rozmowy z pisarkami. Warto na nie czekać, a czas do premiery umilić sobie obowiązkową lekturą tomu pierwszego.
Książkę można sobie dozować lub wchłonąć w całości. Najlepsze w niej jednak jest to, że chce się do niej wracać. Rozmowy ukazują warsztat twórczy pisarza, zaglądają pod podszewkę światopoglądu, pozwalają umiejscowić losy twórcy na mapie światowych wydarzeń i społecznych przemian.

Kogóż tu nie ma? Najważniejsze nazwiska w literaturze nie tylko ostatniego półwiecza. Na przykład Julian Barnes, Michel Houellebecq, Jonathan Franzen, których krytycy wymieniają zazwyczaj razem w kontekście współczesnych moralizatorów. Jest i Hemingway – dla dziennikarza nieprzyjemny, skrzętnie wymigujący się od odpowiedzi. Wsysa rozmowa z DeLillo, mało u nas popularnym pisarzem, który prawi o celach i sposobach nowoczesnej komunikacji, a w języku dostrzega coś na kształt promieniowania na życie i historię, a przedmioty traktuje jak obiekty, w których można "zakwaterować" słowa. Julio Cortazar z kolei zauważył kilkanaście lat temu, że rzeczywistość zbliża się coraz bardziej do fantastyki – obserwując dzisiejsze przemiany technologiczne, trudno w tę rozmowę się nie zagłębić. Dowiadujemy się również wielu ciekawostek – na przykład tego, że William Faulkner wyleciał z pracy za notoryczne czytanie książek. Hemingway zwykł pisać na stojąco, a dla Houellebecqa podstawą żywieniową jest kawa, która "prowadzi przez wszystkie etapy świadomości”. Zaskakujące, że po lekturze wywiadów z autorami można zupełnie pod innym kątem oceniać ich prozę.  

W lekturę wpada się szybko i niełatwo się z niej wydostać, bo przyjemność obcowania z tą książką jest niebywała. To zbiór niespiesznych rozmów z erudytami, a nade wszystko inspirującymi ludźmi. Nie zaznamy tutaj morderczego pędu narracji dziennika ani wywiadu nastawionego na wyłowienie sensacji. Skrupulatnie przeprowadzane wywiady, poprzedzone długimi godzinami przygotowań dziennikarza, obfitują w rozważania głębokie, choć nie przeintelektualizowane („zapalenie zapałki w środku nocy na środku pola nie pozwala wcale zobaczyć czegokolwiek wyraźniej, ale wyraźniej widać ciemność, która cię otacza"). To, co stanowi o ponadczasowości tej książki, to bon moty i kapitalne w swojej precyzji konstatacje dotyczące życia i tworzenia. Każdy z prezentowanych pisarzy jest inny. Każdy na swój sposób odrębny, choć wszystkich łączy potrzeba tworzenia, a nie konieczność zaistnienia, jak to dziś nieraz ma miejsce. Nabokov w odniesieniu do kondycji współczesnej prozy europejskiej mówi na przykład: „oryginalność artystyczna może kopiować tylko siebie samą”.
Wydane w tomie rozmowy z pisarzami to coś więcej niż wartość sama w sobie, bo nazwiska czytamy najmocniejsze. Świetnie przetłumaczone i zredagowane są też symbolem rzetelności mijającej bodaj epoki rozmowy: kiedy dziennikarz faktycznie pyta, bo chce się czegoś dowiedzieć, a nie sugeruje odpowiedź. Jerzy Pilch zwykł przytaczać taką anegdotę: kiedyś przychodzili do niego czytelnicy po autograf i chwalili się: przeczytałem wszystkie pana książki. A teraz dziennikarze przychodzą i mówią: „czytałem wszystkie wywiady z panem”. Wielkim walorem publikacji Wydawnictwa Książkowe Klimaty jest to, że po przeczytaniu rozmowy z pisarzem niezwłocznie mamy ochotę sięgnąć po jedną z jego książek. Choćby po to, żeby się mądrze pokłócić.
Na oddech, na zszargane nerwy, na bezpretensjonalny prezent. Literackie antidotum na medialne tu i teraz.

Sztuka powieści. Wywiady z pisarzami z Paris Review, tłum. Dobromiła Jankowska, Adam Pluszka, Książkowe Klimaty, 2016


Katarzyna Woźniak 159 Artykuły

Absolwentka polonistyki na toruńskim UMK ze specjalnością filmoznawczą. Na co dzień zdaje relacje z przesunięć na półkach rynku FMCG. Po godzinach - czytelniczka. Najbardziej lubi pisać o filmach i książkach, choć właśnie o nich pisze najrzadziej.

Komentarze

Prosimy o wypowiadanie się w komentarzach w sposób uprzejmy, z poszanowaniem innych uczestników dyskusji i ich odrębnych stanowisk. Komentując akceptujesz regulamin publikowania komentarzy.